Archiwum wpisów
Styczeń 2017
P W Ś C P S N
« Gru   Lut »
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031  
wait
wait

Aktywizacja osób starszych poprzez czytelnictwo

Postępujący proces starzenia się społeczeństw każe nam zwrócić uwagę na wynikające z niego problemy. Starość jest naturalną fazą życia nadchodzącą stopniowo, nie nagle i można do tej części życia jakoś się przygotować. Podobnie instytucje, między innymi ośrodki kultury i biblioteki, powinny brać pod uwagę potrzeby ludzi starszych. Człowiek nie traci z upływem lat wszystkich swoich możliwości.  Jego wiedza i umiejętności mogą zostać wykorzystane nie tylko w rodzinie.

Na przestrzeni wieków zmieniał się obraz sytuacji starzejącej się jednostki  oraz jej miejsca w społeczeństwie. W zaraniu dziejów nad dożywającym wieku podeszłego wisiał wyrok śmierci, ponieważ nie był on już uczestnikiem walki o pożywienie. Z czasem wraz z poprawą warunków bytowych starcy stali się przedmiotem najwyższego szacunku jako pamięć grupy, strażnicy tradycji, wychowawcy , mistrzowie. I tak w zależności od zasobności i kultury zmieniało się postrzeganie osoby starszej w ciągu wieków.

Starość podkrada się do człowieka przez fizjologiczne słabnięcie i psychiczne osłabienie zainteresowań. Stwierdzono zależność miedzy tymi procesami. Spadek formy psychicznej poprzedza przeważnie pogorszenie formy fizycznej. Tak więc zachowanie aktywności umysłowej wydłuża młodość. Zaspokajanie zainteresowań oraz bycie użytecznym sprzyja zachowaniu sprawności ciała i duszy, zapobiega poczuciu pustki, beznadziejności , osamotnieniu. Nasza epoka boi się starości. Temat śmierci zaś stanowi pewnego rodzaju tabu. Wszyscy mają być młodzi , zawsze piękni, sprawni i uśmiechnięci jak plakatowe piękności. Podstawowym obowiązkiem i celem życia  są: konsumpcja i przyjemność. Atrakcyjność i miły wygląd staje się miarą wartości jednostki . Taki styl życia powoduje złudną wiarę w możliwość  zachowania wiecznej młodości. Istnieje poważne niebezpieczeństwo wyparcia ze świadomości nieodwracalności zmian i konieczności przystosowania się do zmiany tempa życia. Z drugiej strony brak wiedzy o starości i kult młodzieńczości powoduje narastanie dyskryminacji osób starszych.  Przykładowo: zakaz prowadzenia samochodu ze względu na wiek czy obligatoryjne przechodzenie na emeryturę. Skutkiem braku indywidualnego podejścia do jednostki jest stereotypowe pojmowanie starości. Powszechnie przyjmuje się, że są to jednostki kultywujące stare nawyki, przeciwne nowinkom technicznym, mało kontaktowe i uciążliwe. Część osób starszych akceptuje taki stan rzeczy. Jednak bardzo wielu seniorów chce dostosować się do wymogów teraźniejszej codzienności i  zapoznać się z nowymi środkami przekazu . Korzystają z proponowanych, między innymi przez biblioteki, form pracy  pozwalających opanować  nowe umiejętności jak posługiwanie się komputerem, Internetem, telefonem komórkowym. Chcą także rozwijać własne zainteresowania poprzez czytanie poradników lub uczęszczanie na zajęcia Uniwersytetu Trzeciego Wieku.  Wykłady i zajęcia warsztatowe cieszą się wielkim powodzeniem wśród starszych Łodzian. W trakcie spotkań seniorzy uczą się języków, pogłębiają wiedzę o sztuce, o sposobach zachowania dobrej kondycji, przyswajają wiedzę z zakresu filozofii, psychologii ,ekonomii, socjologii,  historii. Ponieważ odbiorcy są bardzo wymagający zatrudniani są najlepsi wykładowcy.

Jedną z najpowszechniejszych metod zaspokajania zainteresowań, pobudzania wyobraźni, przenoszenia się w świat fantazji jest czytelnictwo. Czytanie  i kontakt z książką i biblioteką pozwala ludziom starszym na pozostanie w zgodzie z rzeczywistością, pozwala na zorientowanie się w problemach środowiska i świata.

Okazuje się , że dla wielu osób przeczytane książki są przedmiotem dyskusji prowadzonych z rodziną, przyjaciółmi i pracownikami biblioteki ( co pokazuje celowość tworzenia przy bibliotekach Dyskusyjnych Klubów Książki). Ciekawe są wypowiedzi mówiące o powodach odwiedzania biblioteki. Dla wielu osób książka jest głównym powodem, zaś dla innych ważne są  jeszcze inne czynniki jak : miły personel, przyjemna atmosfera, atrakcyjne spotkania z ludźmi, wystawy, możliwość korzystania z Internetu i codziennej prasy. Odpowiedzi czytelników na pytanie dlaczego czytają można podsumować w punktach:

  • wypełnienie wolnego czasu, rozrywka, przyjemność,
  • chęć oderwania się od rzeczywistości,
  • ucieczka od codzienności życia,
  • poszukiwanie wiadomości,
  • nauka,
  • potrzeba znalezienia pomocy w rozwiązywaniu problemów, (np. o charakterze światopoglądowym),
  • poradnictwo w zakresie rozwiązywania trudności życia codziennego

Czytelnik w podeszłym wieku ma nieco inne oczekiwania wobec biblioteki niż czytelnik młody: ważne są sprawy techniczne jak wyraźne opisy, duża czcionka, a także pomoc i opieka bibliotekarza. Z moich obserwacji wynika, że czytelnicy preferują literaturę beletrystyczną, głównie powieści obyczajowe, kryminały, książki podróżnicze oraz biografie. Panowie sięgają po literaturę popularnonaukową z dziedziny historii i wspomnieniową a panie po publikacje dotyczące sytuacji kobiet w różnych krajach i kulturach. Powodzeniem cieszą się czasopisma i coraz częściej audiobooki. Kontakt z książką i czasopismem formuje pewne postawy wobec świata, pozwala zrozumieć innych ludzi, oswaja lęki egzystencjalne. Literatura kształtuje często w sposób niezamierzony, mimowolny, kulturę i światopogląd. Rozbudzona w ten sposób aktywność procentuje w życiu codziennym.

Podobnie udział w proponowanych przez biblioteki zajęciach z obsługi komputera i znajomości Internetu jest formą zmniejszenia dystansu między pokoleniami. Pozwala na nawiązanie więzi i porozumienia z ludźmi młodymi często z własnymi wnukami. Zwiększa prestiż w rodzinie i środowisku. Zajęcia są prowadzone przez bibliotekarki, informatyka ale zdarza się, że przez młodych wolontariuszy.

Biblioteki często nawiązują współpracę z Domami Pomocy Społecznej. Organizują  wystawy prac wykonanych przez pensjonariuszy. Cieszą się one dużym zainteresowaniem czytelników a podnoszą  samoocenę wykonawców. Starsi czytelnicy biorą chętnie udział w spotkaniach autorskich i Dyskusyjnych Klubach Książki . Chętnie angażują się w organizowanie spotkań rocznicowych i około świątecznych. Biorą udział w konkursach i spektaklach.

Prawie wszystkie filie mają wydzieloną półkę na książki z dużym drukiem. Posiadają również folie powiększające. Większość placówek gromadzi audiobooki.  Wiele filii prowadzi także Dyskusyjne Kluby Książki. Na spotkaniach pojawiają się głównie czytelnicy starsi, którzy przeczytali proponowaną książkę lub chcą się czegoś o niej dowiedzieć, albo też mają ochotę porozmawiać i spędzić czas w grupie. Książka jest często punktem wyjścia do szerszej dyskusji. Zapowiada problemy z jakimi można się spotkać w życiu oraz podpowiada sposoby postępowania. Przywołuje obrazy i wspomnienia.

Doświadczenia bibliotekarskie pokazują , że warto zainwestować w tę grupę czytelników nie tylko dlatego, że będzie się ona powiększać. Biblioteki to takie miejsca w których seniorzy nie tylko mogą rozwijać się poprzez czytanie, ale również poprzez pokazanie swojej wartości jako twórca, konsultant czy wolontariusz. Mogą aktywnie włączać się w życie. Nie powinni być więc traktowani przez społeczeństwo jak balast, ale jak bogactwo narodu, którego nie da się mierzyć kryteriami ekonomicznymi.

 

Małgorzata Skwarek-Gałęska

 

 

Możliwość komentowania jest wyłączona.