Spacer po bibliotece
Adres

Filia nr 2,
ul Wróblewskiego 67
tel. 42 688-31-30
mapa

wait
wait

PostHeaderIcon “Bez tej Łodzi jakoś mi w Waszyngtonie nieswojo …” Jan Karski

Panorama miasta (źródło: Łódź między wojnami / M. Koliński)                                                                             

Dla Jana Karskiego, a właściwie Jana Romualda Kozielewskiego lata 80. i 90. XX wieku to czas sławy, zaszczytów i uznania. Otrzymuje liczne odznaczenia m.in.  Krzyż Virtuti Militari (dwukrotnie), Order Orła Białego, Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata, amerykański Order Wolności, nominację do Nagrody Nobla, przyznano mu honorowe doktoraty uczelni polskich i zagranicznych oraz honorowe obywatelstwo Izraela, tytuł Honorowego Obywatela Miasta Łodzi.

Lata młodzieńcze

Urodził się 100 lat temu, 24 czerwca 1914 roku (inne źródła podają 24 kwietnia), był ósmym dzieckiem Walentyny z Burawskich i Stefana Ignacego Kozielewskiego. 

Rodzina KozielewskichRodzina mieszkała w nieistniejącej już dziś kamienicy przy ulicy Kilińskiego 71, na wprost dworca Łódź-Fabryczna. Kiedy mały Jan miał 6 lat zmarł jego ojciec. Odtąd zarówno matka jak i starszy o 18 lat brat troszczą się o jego wychowanie.  Wpojone w młodości zasady, Podchorąży Jan Kozielewski (zdjęcie z roku 1936) przywiązanie do rodzinnych tradycji patriotycznych,  obcowanie z dziećmi różnej narodowości miały ogromny wpływ na jego postawę życiową.  Przyszły emisariusz naukę rozpoczął w Szkole Powszechnej nr 4 przy ul. Targowej, a w roku 1926 kontynuował naukę w Miejskim Gimnazjum Męskim im. J. Piłsudskiego (obecnie III LO przy ul. Sienkiewicza). Pod koniec nauki w gimnazjum postanowił zostać dyplomatą.  W spełnieniu tego marzenia pomógł mu brat Marian – sprowadził matkę i brata do Lwowa, gdzie Jan rozpoczął studia prawa i dyplomacji na Uniwersytecie Jana Kazimierza, a następnie Szkołę Podchorążych Artylerii Konnej we Włodzimierzu Wołyńskim. Szkołę Podchorążych ukończył jako prymus nagodzony szablą honorową Prezydenta RP.      

Świadectwo Jana Kozielewskiego ze Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii Kolejny etap w życiu świetnie wykształconego  Jana Kozielewskiego to kariera dyplomatyczna (Genewa, Londyn), którą przerwał wybuch II wojny światowej.

Czas wojny

W czasie kampanii wrześniowej porucznik Kozielewski dostał się do niewoli sowieckiej i jak inni polscy żołnierze i policjanci trafił do obozu jenieckiego. Dzięki temu, że podał się za szeregowca uniknął losu polskich  jeńców rozstrzelanych przez NKWD w Katyniu. Po wymianie jeńców  między Rosjanami i Niemcami udało mu się uciec z niemieckiego transportu i wrócić do Warszawy, by nawiązać współpracę z polskim podziemiem. W czasie okupacji posługiwał się wieloma pseudonimami – “Witold”, “Piasecki” “Znamierowski” ,“Kruszewski”, “Kucharski” i nazwiskiem Karski.

 Tajne misje

W grudniu 1939 roku jako kurier wyruszył w pierwszą trasę do Paryża by przekazać polskiemu rządowi na emigracji informacje o sytuacji w Polsce. Podczas kolejnej misji został aresztowany na Słowacji przez Gestapo i trafił do więzienia w Preszowie. By nie zdradzić tajnych informacji podczas bestialskich przesłuchań próbował popełnić samobójstwo.  Kozielewski po przewiezieniu do szpitala w Nowym Sączu został odbity w ryzykownej akcji przez członków Związku Walki Zbrojnej, odtąd musiał się ukrywać. Po dłuższym okresie wrócił do działalności konspiracyjnej w podziemiu krakowskim.

Jego trzecia, najważniejsza misja rozpoczęła się w 1942 roku. Tym razem miał dotrzeć do Londynu. Przed wyjazdem, przedostał się kanałem do getta warszawskiego by odebrać raport o tragicznych losach ludności żydowskiej i przekazać ich apel do przywódców państw  zachodnich o powstrzymanie hitlerowskiej eksterminacji. Zebrane w Polsce świadectwa niemieckiego ludobójstwa Kozielewski dostarczył osobiście rządowi RP w Londynie, ale nie tylko. Dyplom porucznika Jana Karskiego - Kawalera Orderu Wojennego Virtuti Militari Przekazał je także rządowi Wielkiej Brytanii, politykom i przedstawicielom stacji radiowej BBC. Wyruszył też za ocean zaopatrzony w  paszport na nazwisko Jan Karski, został przyjęty przez prezydenta Roosevelta oraz przedstawicieli polityki i elit społeczeństwa amerykańskiego. Niestety jego raporty mające poruszyć przywódców alianckich oceniono jako mało wiarygodne. Karski zdawał sobie sprawę, że jego misja kończy się niepowodzeniem. Po latach oceni, że takie stanowisko było bardzo wygodne, sprawą nadrzędną dla wielkich mocarstw było wygranie wojny.  

Ostatnie lata wojny. Emigracja

Po zakończeniu ostatniej misji, zdekonspirowany przez Niemców Jan Karski nie mógł już wrócić do Polski, pozostał za granicą i podjął pracę w polskiej ambasadzie w USA, opuścił ją tuż po zakończeniu wojny na znak protestu wobec zmian ustrojowych w Polsce. Kolejne lata pobytu w swojej drugiej ojczyźnie Jan Karski poświęca pracy naukowej i dydaktycznej, napisał sławną książkę  Story of Secret State (Tajne państwo), którą przyjęto z wielkim uznaniem.

Powroty do ojczyzny

Chwila wspomnień - Jan Karski na Ławeczce Tuwima przy ul. Piotrkowskiej w Łodzi

Po roku 1989, do demokratycznej Polski wraca wielokrotnie, także do rodzinnej Łodzi, której obraz zawsze był mu bliski. Często o niej tak mawiał: “Bez tej Łodzi jakoś mi w Waszyngtonie nieswojo”.   15 maja 2000 roku Jan Karski otrzymał tytuł Honorowego obywatela Miasta Łodzi, Z Romanem Polańskim powiedział wtedy, że jest to jego ostatnia wizyta w Łodzi i w Polsce. Tak też się stało. 13 lipca 2000 roku Jan Karski zmarł w waszyngtońskim szpitalu, został pochowany na cmentarzu Mount Olivet obok żony, artystki Poli Nireńskiej i brata Mariana.

Łodzianie oddając hołd wielkiemu rodakowi nazwali jego imieniem jedną z nowych ulic, jest on także patronem Gimnazjum nr 18 w Łodzi. Pamiątki Gabinet Jana Karskiego w Muzeum Historii w Łodzi przekazane za życia przez Jana Karskiego znajdują się w poświęconej mu sali Muzeum Miasta Łodzi. W Parku Ocalałych można podumać obok Wielkiego Kuriera na jego ławeczce.

Jana Karskiego uhonorowały też inne    miejscowości,  pomnik mu poświecony stoi w Tel Avivie, Waszyngtonie, Nowym Jorku, w Warszawie i Kielcach.Pomnik Jana Karskiego w Parku Ocalałych w Łodzi


Na posiedzeniu Sejmu RP, które odbyło się 6 grudnia 2013 roku podjęto uchwałę o ustanowieniu  roku 2014  Rokiem Jana Karskiego w uznaniu dla człowieka, który chciał powstrzymać Holokaust

.

Dociekliwym czytelnikom proponujemy bliższe zapoznanie się z treścią książek i artykułów z czasopism dostępnych w naszej placówce. Na ich podstawie opracowano zaprezentowany tekst oraz pochodzą wykorzystane zdjęcia, choć kilka z nich “sprowadziłyśmy” z Internetu.

Ciekawe:

  • Amerykański tygodnik “Newsweek” uznał profesora Jana Karskiego za jedną z najwybitniejszych postaci XX wieku
  • Jan Karski jest bohaterem dziewięciu filmów dokumentalnych, wśród nich “Shoah” (z roku 1985 reż. Claud Lanzmann), “Emisariusz” i “Struggle for Poland”
  • Twórcą pomników Jana Karskiego jest profesor Karol Badyna, absolwent i wykładowca Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie

Bibliografia:

  • Honorowi Obywatele Miasta Łodzi. – Łódź, 2006

  • E.T. Wood, S. M. Jankowski, Karski :opowieść o emisariuszu, Kraków : Oświęcim 1996.

  • M. Koliński, Łódź między wojnami, Łódź 2007.

  • J. Korczak, Misja ostatniej nadziei, Warszawa 1992.

  • A. Janas, K, Kołodziej, M. Kronenberg, Spacerkiem po Łodzi, Łódź 2013.

  • J. Karski, Tajne państwo, Warszawa 2004.

  • A. Klugman,  O człowieku przez największe "C", Kronika Miasta Łodzi 2007 nr 1, s. 151-159

  • M. Kieruzel, Powrót bohatera, Kronika Miasta Łodzi, 2012 nr 4, s. 95-101

  • M. Budziarek, Kurier holokaustu, Piotrkowska 104, 2004 nr 5, s. 26

  • A. Grzegorczyk, Kurier z Łodzi, Piotrkowska 104  2007 nr 7/8, s. 22-23

Możliwość komentowania jest wyłączona.

Odwiedź nas na Facebooku
Archiwum