Od początku do końca w sąsiedztwie…

Historia 4 Rejonowej Biblioteki dla Dzieci i Młodzieży zawsze była związana z domem kultury. W pierwszym okresie działalności biblioteka znalazła siedzibę w Osiedlowym Domu Kultury (później Dzielnicowym Domu Kultury Łódź-Polesie) przy ul. Wapiennej 15, który powstał na Kozinach z inicjatywy Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Łódź-Polesie i Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej „Bawełna”. Warto wspomnieć, że w budynku do połowy 1962 r. była siedziba szkoły podstawowej, a czas jego powstania sięgał pierwszych lat XX wieku.

Uroczyste otwarcie Osiedlowego Domu Kultury odbyło się w Dniach Oświaty Książki i Prasy natomiast 1 września 1965 r. biblioteki. Placówkę usytuowano na piętrze i jak świadczą zapisy „lokal dobrze wyposażono w meble i oszkloną gablotę do wystaw”. Organizatorzy z nadzieją patrzyli na rozwój biblioteki, gdyż na Kozinach w tym czasie nie było placówki dziecięcej. W początkowym okresie działalności do Domu Kultury wstęp miała młodzież od lat 16, dlatego potrzebne były odrębne ustalenia aby z otwartej biblioteki mogły korzystać dzieci. Biblioteka działała w tym miejscu do 1973 r., kiedy to na skutek wyburzenia budynku placówka musiała być czasowo zamknięta.

Działalność wznowiła w lutym 1974 r., w nowym miejscu na terenie Dzielnicowego Domu Kultury Łódź-Polesie przy ul. 1-go Maja 87, także na piętrze. Od samego początku lokalizacja nie należała do dobrych, w sąsiedztwie działały jeszcze 4 biblioteki: 2 przy ul. Zielonej i 2 przy ul. Obr. Stalingradu (obecnie ul. Legionów). Konkurencja w zabieganiu o potencjalnego czytelnika zamieszkującego ten rejon była niezwykle duża.

Historię tworzyli ludzie

Na przestrzeni lat placówką kierowały: Zofia Życka (1965-1967), Anna Wojtasiak (1967-1983), Urszula Kubanowska (1983-1989), Jolanta Olichwier-Holwek (1989-1991). Na stanowiskach bibliotekarzy pracowały m.in.: Jadwiga Ćwirko, Krzysztof Kowalczyk, Teresa Nowak, Janina Zduńczyk, Jadwiga Śliwińska, Alicja Powązka, Elżbieta Zimowska, Jolanta Włochacz, Bożena Markowska, Urszula Gryś, Anna Szcześniak, Janina Kieńć, Elżbieta Skubała, Katarzyna Cichońska. Przez ponad 20 lat „dobrym duchem biblioteki” była zatrudniona na stanowisku woźnej Maria Banasiak.

Czytelnictwo i praca na rzecz środowiska

Organizując zajęcia kulturalnooświatowe w bibliotece starano się kształtować wśród dzieci potrzebę kontaktu z książką i szeroko rozumianą kulturą. Miały mieć one także wpływ na propagowanie i rozwój czytelnictwa. Wykorzystując różnorodne formy pracy – począwszy od poranków baśni, poprzez spotkania autorskie i inne, lekcje biblioteczne i wystawy – biblioteka starała się wyjść naprzeciw obsługiwanemu środowisku. Do ciekawszych imprez należały te z cyklu Przy kominie o szarej godzinie, gdzie obok zabawy odbywało się czytanie książek i opowiadanie bajek. Aby móc urządzać czytelnikom wieczory bajek ilustrowanych filmami, korzystano z sali projekcyjnej Domu Kultury.

Spośród wielu przedsięwzięć można wymienić udział czytelników w przyrodniczym turnieju ogólnopolskim Poznajmy i chrońmy przyrodę ojczystą, cyklu odczytów z dziedziny sztuki poświeconych malarstwu polskiemu XIX wieku, architekturze średniowiecznej i nowożytnej, kierunkom w sztuce nowoczesnej. Powodzeniem cieszyły się także imprezy organizowane przy współpracy z Domem Kultury, gdzie realizowano spotkania z bajką, muzyką i przyrodą. Te ostatnie prowadził pracownik Łódzkiego Ogrodu Zoologicznego Edward Posmyk.

Na przestrzeni lat w bibliotece gościli pisarze: Jadwiga Gorzechowska, Horacy Safrin, Igor Sikirycki, Hanna Ożogowska, Marian Bielecki, Zofia Lorentz, Edward Kopczyński, Apoloniusz Zawilski, Stanisław Pagaczewski, Honorata Chróścielewska, Anna Przemyska, Ewa Ostrowska, Zdzisław Konicki, Marian Orłoń, Henryk Czarnecki. Placówka była też miejscem spotkań z ludźmi mediów (Andrzej Makowiecki, Jan Potęga), z aktorami (Michał Szewczyk, Jan Zdrojewski, Wojciech Pilarski, Halina Pawłowicz, Alicja Krawczykówna) oraz prelegentami Towarzystwa Wiedzy Powszechnej.

Tak jak w innych bibliotekach pracę kulturalnooświatową wspomagał aktyw czytelniczy zrzeszony w Kole Miłośników Książki. Dzieci włączały się w przygotowanie dyskusji o książkach, brały udział w konkursach, zgaduj-zgadulach, przedstawieniach kukiełkowych, a także w corocznych zjazdach aktywistów. Przez wiele lat dzieci urządzały bale noworoczne przy choince. Działalność Koła zakończyła się w latach osiemdziesiątych.

W świecie liczb

Biblioteka w swojej historii miała okresy dużej i spadającej aktywności. Miały na to wpływ nie tylko losy ludzi z nią związanych, ale także uwarunkowania lokalizacji. Największą liczbę czytelników osiągnęła placówka w ostatnim okresie działalności na Kozinach. I tutaj zdecydowanie najliczniejszą grupą były dzieci i młodzież. Po zmianie lokalizacji wyraźnie zmienił się profil czytelników. Nadal dzieci i młodzież były liczną grupą, ale już wyraźnie dało się zaobserwować pokaźną liczbę czytelników dorosłych – głównie pracowników umysłowych, w niedużej ilości robotników i osób niezatrudnionych. Zapewne podobne obserwacje, jeśli chodzi o odbiorców, czynił Dom Kultury. Załamanie nastąpiło w drugiej połowie lat osiemdziesiątych i od tego czasu odnotowywano spadek wszystkich wskaźników. Rozpoczął się proces powolnego zamierania placówki.

Rok

Księgozbiór

Czytelnicy

Odwiedziny

Wypożyczenia

1965

2247

500

4146

6188

1970

7071

987

8911

brak danych

1975

9601

1208

12737

5186

1980

13553

1213

11692

21044

1985

16608

822

7171

14972

1990

17874

254

1149

2343

Gdy zawiał wiatr historii…

W 1990 r. przeniesiono Dzielnicowy Dom Kultury (obecnie Poleski Ośrodek Sztuki) z ul. 1-go Maja 87 do nowej siedziby – zabytkowej willi łódzkiego fabrykanta Leona Plihala – przy ul. Krzemienieckiej 2a. W nowej przestrzeni i w planach rozwoju placówki nie było już miejsca dla biblioteki. Nie mając szans na uzyskanie dla niej lokalu w osiedlu Retkinia, kolejna biblioteka podzieliła los placówek zlikwidowanych. Oficjalnie, 29 czerwca 1991 r. sporządzono protokół zamknięcia. Zbiory przekazano do magazynu książek przy ul. Więckowskiego 43/45.

Na podstawie dokumentów niepublikowanych oprac. JaW