cmentarz230 września 2012 roku, w słoneczną niedzielę, Koło Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich działające przy Miejskiej Bibliotece Publicznej Łódź-Polesie zorganizowało kolejną wycieczkę. Tym razem na Cmentarz Żydowski, Stację Radegast i Obóz dla dzieci polskich. Była to kontynuacja majowej wycieczki W sakralnej Łodzi. Naszym przewodnikiem ponownie był Jarosław A. Janowski – przewodnik miejski i pilot turystyczny. Poza długą, interesującą opowieścią, otrzymaliśmy od Niego wiele materiałów promocyjnych – nawiązujących do miejsc, które odwiedziliśmy. Były nimi:

Pocztówki z pracami Artura Szyka (światowej sławy artysty żydowskiego pochodzącego z Łodzi), broszury – Wielki Rabin Łodzi Eljahu Chaim Majzel w stulecie śmierci : wiara w dialogu, składanki – Dialog z historią: Żydzi z Europy zachodniej w Litzmannstadt Getto 1941-1944, Łódź: atrakcje turystyczne i inne drobne ulotki.

bramaSpotkaliśmy się przed bramą główną – ulica Bracka 40 – używaną sporadycznie; wykorzystywane wejście na Cmentarz jest od ulicy Zmiennej. Spacer rozpoczęliśmy od Domu przedpogrzebowego ufundowanego przez Hermana i Minę Konstadt.

Cmentarz powstał w 1892 roku i jest wciąż czynny, a gospodarzem jest Gmina Wyznaniowa Żydowska w Łodzi. Zajmuje obszar 40 ha. W południowej jego części znajduje się pole gettowe, na którym pochowano około 43 tys. osób zamordowanych w czasie ostatniej wojny światowej.

cmentarz3Na Cmentarzu przyciągają uwagę kamienne macewy (tradycyjne macewy nagrobne zwrócone są na wschód), ohele – grobowce w kształcie domków budowane na grobach znanych cadyków, pola grobowe, grobowce znanych obywateli miasta. Także charakterystyczne motywy cmentarnego kowalstwa artystycznego: liście akantu, główki makówek, secesyjny charakter płaskorzeźb, które podobne można odnaleźć w miejscach sakralnych innych wyznań.

Uczestnicy wycieczki zobaczyli bardzo mały wycinek Cmentarza. Na jego szczegółowe poznanie należałoby przeznaczyć dużo więcej czasu. Przewodnik zwrócił naszą uwagę na najbardziej znane postaci i miejsca ich pochówku m.in. na: grób rodzinny Hirszbergów, grobowiec rodziny Jarocińskich, Seweryna Sterlinga, rodziny Stillerów, Maksymiliana Kona, rodziców Juliana Tuwima i Artura Rubinsteina,

Szai Rosenblatta (zapisał się w pamięci jako producent kiepskich wyrobów bawełnianych szajowych; od 2005 roku grobowcem opiekuje się Politechnika Łódzka, która powstała właśnie na terenie fabryki Szai Rosenblatta w 1945 roku i przeprowadziła prace konserwatorskie nagrobka), także na pole grobowe Eliasza Chaima Majzla, który był głównym rabinem Łodzi w latach 1874-1912 z nagrobkiem w kształcie Tory, rodziny Rappaportów, rodziny Konsztatów, a i na mogiły czworga młodych Żydów zamordowanych w 1946 roku za … pochodzenie. Tu młodzież odwiedzająca groby pozostawia białe koszule z symbolami szkół. Ponadto na grób Markusa Maksymiliana Kona, na którym znajduje się symbol doskonałości – potrójna korona w zmodernizowanej formie, sarkofag Izaaka Hertza okryty całunem – całość z piaskowca, grób Edwarda i Matyldy z Scheiblerów Herbstów, którzy ufundowali szpital dziecięcy obecnie im. Janusza Korczaka, a wówczas imienia ich córki Anny Marii. Warto wiedzieć, że pierwszy szpital dla dzieci w Łodzi powstały w 1905 roku dla upamiętnienia ich zmarłej córki. Nadano mu imię Anny Marii i miał on służyć łódzkim chorym dzieciom po wieczne czasy. Uwagę zwraca nagrobek Ruty Akavie wykonany przez warszawskiego rzeźbiarza Abrahama Ostrzegę. Widać w nim wyraźne postacie ludzkie, co należy do rzeczy niespotykanych na cmentarzach żydowskich. Stoją one po obu stronach palmy, a nad nimi wystylizowana gwiazda Dawida. Po przyjrzeniu się zobaczymy ukryty wizerunek ludzkiej twarzy: liście palmowe to brwi, głowy – oczy, a szaty postaci – łzy spływające po policzkach. Pień palmy to nos, a tekst z epitafium to usta wykrzywione bólem.

pomnikNajwiększe wrażenie pozostawia oryginalny nagrobek matki i syna, Anny i Stanisława Monitzów. Wykonany z czerwonego piaskowca w formie podwójnej macewy przedstawiającej dąb wyrastający z nagrobka matki przechodzący rozwiniętymi liśćmi na grób syna, a na dole piękne maki. Ogromne wrażenie robi odnowione monumentalne Mauzoleum Izraela Kalmanowicza Poznańskiego.

Przed wyjściem z Cmentarza zwracają uwagę głębokie doły, tuż przy cmentarnym murze, wykopane w ostatnich tygodniach wojny z przeznaczeniem dla 800 Żydów pozostawionych do porządkowania getta. Na szczęście nie zostali w nich straceni.

radegastKolejnym miejscem, do którego przeszliśmy była Stacja Radegast, pomnik pamięci – pomnik zagłady mieszkańców Łódzkiego Getta. Powstał w 2004 roku, w 60. rocznicę odejścia ostatniego transportu Żydów do obozów zagłady dzięki staraniom Jerzego Kropiwnickiego, ówczesnego Prezydenta Miasta. Następnie przeszliśmy tunelem pamięci, w którym utrwalono daty z historii Litzmannstadt Getto. Tunel, który jest zakończeniem pomnika pamięci przechodzi w kształt symbolicznego komina.

Nasza wędrówkę zakończyliśmy idąc wzdłuż ulic, przy których mieścił się Obóz dla Dzieci i Młodzieży Polskiej powstały w 1942 roku, to jest w kwadracie ulic: Emilii Plater, Brackiej, Górniczej i Zagajnikowej na terenie Getta, zatrzymując się pod Pomnikiem Martyrologii Dzieci, tak zwanym Pękniętym Sercu Matki.

serce

 

 

 

 

 

 

Dorota Tarnowska i Alicja Lenartowicz
zdjęcia PT

Możliwość komentowania jest wyłączona.